TANIMA VE TENFİZ

Tanıma ve Tenfiz Nedir?

Hakimiyet yetkisi kapsamında bir ülkede verilen mahkeme kararları o devlet üzerinde etki ve sonuç doğurmaktadır. Bu sebeple yabancı bir ülkede verilen mahkeme kararının Türkiye’de doğrudan hüküm doğurması mümkün değildir. Yabancı bir mahkemede verilen kararın Türkiye’de hüküm doğurabilmesi için kararın niteliğine göre tanınması veya tenfizi gereklidir.

Mahkeme kararları esas itibariyle iki çeşit sonuç doğurur. Kesin hüküm etkisi ve icra edilebilirlik etkisi olarak ayırabilmekteyiz. Tanıma yolu ile yabancı mahkeme kararı kesin delil veya kesin hüküm etkisine sahip olacaktır. Tenfiz ise yabancı mahkeme kararının icra edilebilirliğini sağlamaktadır. Tespit kararları ile dava sonucu inşai kararlar cebr-i icra konusu olmadığı için tanınması yeterli olup, tenfizine gerek olmayan kararlardır.

Kural olarak tenfize konu edilmesi gereken kararlarda tanıma yoluna başvurulamaz. Bunun bir istisnası olarak eğer hukuki yarar söz konusu ise kararın bir kısmı tanımaya bir kısmı tenfize de konu olabilir.

Tanıma ve Tenfize dair şartlar MÖHUK kapsamında düzenlenmiştir. Bazı Milletlerarası sözleşmelerde hükümlerin içerisinde tanıma ve tenfiz koşulları getirilebilir ve Milletlerarası sözleşmeye öncelik de tanınmaktadır. Yani; Milletlerarası sözleşme tanıma ve tenfiz şartlarını belirlemişse o hükümler uygulanır. Ancak kural olarak sözleşmedeki şartların kanuna oranla daha basit olması gerekmektedir. Eğer daha ağır şartlar belirlenmiş ise MÖHUK hükümleri uygulanır. Bu sözleşmeler karşılıklılık şartlarını sağlamaktadır. Her tenfiz kararı tanıma kararını da içinde barındırmaktadır. Dolayısıyla tenfize tabi bir kararın ayrıca tanınmasına da gerek yoktur.

Tanıma veya tenfiz talebi dilekçe ile yapılır. MÖHUK m.52’de dilekçede yer alması gereken bilgiler ve m.53’te dilekçeye eklenmesi gereken belgeler açıklanmaktadır. Tanıma veya tenfiz davasının sonucunda;

1. bu taleplerin tamamen kabulüne

2. tanıma veya tenfiz isteminin kısmen kabülüne / kısmen reddine

3. tanıma veya tenfiz isteminin tamamen reddine

karar verilir.

Tanıma ve Tenfiz Şartları;

Tanıma ve tenfiz şartlarını 3’e ayırarak incelemek daha sağlıklı olacaktır.

1. ÖN KOŞULLAR (MÖHÜK m.50.)

2. ESAS KOŞULLAR (MÖHUK m54.)

3. DİĞER ENGELLERİN BULUNMAMASI (MÖHUK m.55/2.)

Kural olarak re’sen araştırma ilkesi söz konusudur. Şartlar oluşmuşsa Türk Mahkemesi o kararı tanımak / tenfiz etmek zorundadır. Takdir yetkisi bulunmamaktadır.

Revizyon yasağı mevcuttur. Mahkemenin kararı esas bakımından incelenemez. Sadece tanıma ve tenfiz şartları incelenebilir.

1. ÖN KOŞULLAR

1. Yabancı mahkemeden alınan bir ilam.

2. Yabancı mahkeme kararının ‘’hukuk davasına ilişkin olması gerekmektedir. (Ceza, idare mahkemesi kararı da olabilir ancak içeriği önem arz etmektedir.

3. Karar kesinleşmiş olmalıdır. ( Örneğin; geçici koruma tedbirlerinin tanınması ve tenfizi istenemez)

2. ESAS KOŞULLAR

1. Karşılıklılık Şartı : Sadece tenfiz için için gerekli ve geçerli olan bir şarttır. Karşılıklılık şartı, tenfiz şartından önemli derecede ağır olamaz. Olursa; kanuni karşılıklılık yoktur.

2. Karar Türk Mahkemelerinin münhasır yetki alanına girmeyen bir konuda olmak zorundadır.

3. Yabancı Mahkemelerde verilen kararın aşkın yetki oluşturmaması gerekmektedir. Bu durum ancak davalı aşkın yetki itirazında bulunursa incelenebilir.

4. Karar Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.

5. Davalının savunma hakları ihlal edilmemiş olmalıdır.

3. DİĞER KOŞULLAR

1. Yabancı mahkeme ilamının kısmen veya tamamen yerine getirilmemiş olması gerekmektedir.

2. Yabancı mahkeme ilamının yerine getirilmesine engel bir sebebin ortaya çıkmamış olması gerekmektedir.

TANIMA VE TENFİZ DAVALARINDA USUL

Usule ilişkin meselelerin ‘‘lex fori’’ ilkesi ile çözüleceği benimsenmiştir. Dolayısı ile tanıma ve tenfiz davalarında da bu ilke söz konusudur. Yabancı bir mahkeme kararının tenfiz talebi ayrıca bir dava açarak ileri sürülmelidir. Ancak tanıma açısından farklı görüşler mevcuttur. Kimi görüş tanıma için de ayrı bir davanın açılması gerektiğini savunmakta; kimi görüş ise tanıma için ayrıca bir davaya gerek olmadığını, açılmış olan herhangi bir davada tanımanın talep olarak ileri sürülebileceğini savunmaktadır. Yargıtayın her iki görüş açısından da verdiği kararları bulunmakla birlikte, çoğunlukla verdiği kararlar ayrı bir tanıma davası açılması yönündedir.

TANIMA VE TENFİZ DAVALARINDA HUSUMET

Bir kararın tanınması veya tenfiz edilmesinde hukuki menfaati bulunan herkes tanıma / tenfiz talep edebilmektedir. (MÖHUK m.52/1)

‘‘Tanıma veya tenfiz davasının davalısı ise yabancı mahkeme kararında taraf olarak gösterilen ve aleyhinde hüküm kurulan kişilerdir. Zira yabancı mahkeme kararının tanınması veya tenfiziyle beraber yabancı mahkeme kararı kesin hüküm etkisine sahip olacaktır. Bu açıdan yabancı mahkeme kararında aleyhine hüküm verilen kişinin mutlaka davalı olarak gösterilmesi gerekir.’’

GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME

Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi hakkında görevli mahkeme Asliye Mahkemesi’dir. (MÖHUK m.51/1) Bu mahkemeden kasıt Asliye Hukuk Mahkemesidir. Örneğin karara konu olan uyuşmazlık ticari bir uyuşmazlık da olsa görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi olacaktır. Çünkü tanıma ve tenfiz davalarında her ne kadar aksi görüş mevcut olsa da esasa girilmemektedir. Revizyon yasağı söz konusudur. Bu sebeple tanıma ve tenfiz talebinin reddi veya kabülü dışında bir karar verilemez. Yabancı mahkeme kararı üzerinde değişiklik yapılamaz.

‘‘Tanıma ve tenfiz davalarında görevli mahkemeye ilişkin bir özel düzenleme 4787 sayılı Aile mahkemelerinin kuruluş, görev ve yargılama usullerine dair kanunda yer almaktadır. Bu kanunun 4.maddesi uyarınca aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanıma ve tenfizi konusunda aile mahkemeleri görevlidir.’’

MÖHUK m.51 / 2 kapsamında sırayla yetkili mahkemeler belirlenirken şu şekilde bir yol izlenir;

1. Tanıma ve tenfiz davasının davalısının yerleşim yeri.

2. Davalının sakin olduğu yer.

3. Ankara, İstanbul ve İzmir mahkemeleri.

Merve Buse DUYAR